Şema Terapi Nedir?
Şema Terapi, erken dönem yaşantıların, temel duygusal ihtiyaçların ve tekrar eden yaşam örüntülerinin bugünkü duygu, düşünce, davranış ve ilişkiler üzerindeki etkisini ele alan bütüncül bir psikoterapi yaklaşımıdır.
Bu yaklaşım; Bilişsel Davranışçı Terapi, bağlanma kuramı ve nesne ilişkileri gibi farklı kuramsal temellerden beslenen bütünleşik bir çerçeve sunar. Hem geçmiş yaşantıları hem de bugünkü örüntüleri birlikte ele alır.
Şema Kavramı
Şemalar; çocukluk ve ergenlik döneminde, temel duygusal ihtiyaçların karşılanmaması sonucunda oluşan köklü düşünce, duygu ve beden duyumlarından oluşan yapılardır. Bu yapılar, kişinin kendisi, başkaları ve dünya hakkındaki temel inançlarını şekillendirebilir.
Şemalar çoğunlukla fark edilmeden çalışır; ilişkilerde, duygusal tepkilerde ve belirli durumlarla başa çıkma biçimlerinde kendini gösterebilir.
Temel Duygusal İhtiyaçlar
Şema Terapi yaklaşımına göre her insanın temel duygusal ihtiyaçları vardır. Bu ihtiyaçların yeterince karşılanmadığı durumlarda çeşitli şemalar oluşabilir. Temel duygusal ihtiyaçlar arasında güvenli bağlanma, özerklik, gerçekçi sınırlar, kendiliğindenlik ve oyunculuk ile anlam ve bağlantı sayılabilir.
Tekrar Eden İlişki Döngüleri
Şemalar; ilişkilerde belirli döngülerin tekrarlanmasına zemin hazırlayabilir. Bir kişi, farkında olmaksızın erken dönem yaşantılarını hatırlatan ilişki dinamiklerine yönelebilir ya da bu dinamikleri yeniden oluşturabilir.
Şema Terapi sürecinde bu döngüler anlamlandırılır; kişinin bu örüntülerin farkına varabilmesi ve daha esnek tepkiler geliştirebilmesi üzerinde çalışılır.
Şema Modları
Mod kavramı, kişinin belirli bir anda içinde bulunduğu duygusal ve davranışsal durumu tanımlar. Bazı modlar koruyucu, bazıları savunmacı, bazıları ise yaralı bir çocuğu andırır. Sağlıklı yetişkin modu ise kişinin bu farklı yönleriyle barışık biçimde işlev gördüğü durumu ifade eder.
Şema Terapi sürecinde bu modların fark edilmesi ve kişinin sağlıklı yetişkin modunu güçlendirmesi üzerinde çalışılır.
Hangi Konularla İlişkilendirilebilir?
Şema Terapi; özellikle köklü, tekrar eden ve ilişkilerde belirgin biçimde ortaya çıkan zorlanmalar söz konusu olduğunda psikoterapi sürecine dahil edilebilecek bir yaklaşımdır.
Terapi Süreci
Şema Terapi'nin psikoterapi sürecinde kullanılıp kullanılmayacağı, kişinin başvuru nedeni, yaşam öyküsü ve klinik değerlendirme doğrultusunda belirlenir. Şema Terapi, kendi başına ya da BDT ile bütünleşik biçimde çalışma sürecine dahil edilebilir. Süreç kişiye özgü olarak planlanır.
Sık Sorulan Sorular
Şema Terapi süreci; çalışılan örüntülerin derinliğine, terapi hedeflerine ve kişinin sürece katılımına göre değişkenlik gösterir. Süre, klinik değerlendirme ve sürecin akışı çerçevesinde birlikte değerlendirilir.
BDT ağırlıklı olarak şimdiki düşünce ve davranış örüntülerine odaklanırken, Şema Terapi bu örüntülerin köklerini erken dönem yaşantılarda ve temel duygusal ihtiyaçlarda arar. Her iki yaklaşım birbirini tamamlayıcı niteliktedir.
Bu sayfa bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi veya kişiye özel psikolojik değerlendirme yerine geçmez. Psikoterapi süreci kişinin ihtiyacına göre değerlendirilir.